Kompleksowa terapia przeciwobrzękowa

W organizmie człowieka prócz układu krwionośnego (system naczyń tętniczych, żylnych) mamy do czynienia z jeszcze jednym nie mniej ważnym układem – układem limfatycznym. Jest to układ otwarty, w którym znajduje się płyn ustrojowy limfa. W przestrzeni pozanaczyniowej limfa jest nazywana chłonką która bierze swój początek w śródmiąższu przesączu tkankowego.
Chłonka w przeciwieństwie do krwi w różnych częściach ciała może mieć inny skład i barwę. Miejsca przebiegu naczyń limfatycznych najczęściej zlokalizowane są w rejonie przebiegu naczyń żylnych i oddziałują na nie te same siły tj. ujemne ciśnienie podczas ruchów klatki piersiowej w trakcie wydechu, fali pulsacyjnej tętnic, pompy mięśniowo/stawowej, zewnętrznych czynników fizycznych takich jak grawitacja .
Układ limfatyczny pełni funkcję odpornościową, neutralizującą i odprowadzającą, jego dysfunkcja prowadzi do szeregu powikłań z obrzękiem i obniżeniem odporności włącznie.
Anatomiczny podział struktur:
• Początkowe naczynia limfatyczne (vasa lymphatica initialia)
• Włosowate naczynia limfatyczne (vasa lymphatica capilaria)
• Naczynia limfatyczne przedkolektorowe (vasa lymphatica praecollectoria)
• Zbiorcze naczynia limfatyczne (vasa lymphatica collectoria)
• Pnie limfatyczne (trunci lymphatici)
• Przewód piersiowy (ductus thoracius)
• Pień podobojczykowy (truncus infraclavicularis)
• Węzły chłonne

Dla kogo kompleksowa terapia przeciwobrzękowa?

Kompleksowa Terapia Przeciwobrzękowa (KTP) jest specjalną techniką terapeutyczną dedykowaną głównie pacjentom/tkom z obrzękami o różnej etiologii, choć najczęściej jako:

  • powikłanie po interwencji chirurgicznej
  • leczeniu onkologicznym (mastektomia, histerektomia, limfodenektomia ect.)
  • owrzodzenia (np. po opatrunku gipsowym kończyny dolnej)
  • powikłania w przebiegu stopy cukrzycowej
  • neuropatia
  • zaburzenia hormonalne
  • zaburzenia kardiologiczne
  • obrzęk jako powikłanie obniżonej wprawności w przebiegu choroby (np. SM, SLA, endopeotezopastyka)

Podział niewydolności układu limfatycznego

W niewydolności układu limfatycznego wyróżniamy trzy główne kategorie :

  • Niewydolność dynamiczna (wysokoobjętościowa)
  • Niewydolność mechaniczna (niskoobjętościowa)
  • Niewydolność „zaworu bezpieczeństwa” (postać mieszana)

Niewydolność dynamiczna, wysokoobjętościowa charakteryzuje się zdrowymi naczyniami limfatycznymi oraz prawidłową pojemością transportową, do patologii dochodzi wówczas, gdy wytworzony ultrafiltrat netto jest większy niż możliwości transportowe układu chłonnego. Powodem niewydolności mechanicznej lub też niskoobjętościowej są choroby układu, które ograniczają możliwości transportowe układu chłonnego, z zachowanym prawidłowym obciążeniem limfatycznym. Dochodzi wówczas do obrzęku limfatycznego, który dzielimy na pierwotny – spowodowany niewykształceniem prawidłowego układu chłonnego i wtórnym – powstający w skutek uszkodzenia naczyń i/lub węzłów chłonnych które mogą być konsekwencją usunięcia nowotworu złośliwego (więc i węzłów chłonnych), radioterapią, zwapnieniem. Niewydolność „zaworu bezpieczeństwa” powstaje, gdy obniża się zdolność transportowa układu przy jednoczesnym zwiększeniu obciążenia limfatycznego, powstaje nadciśnienie limfatyczne, któremu nie są w stanie sprostać ściany naczyń oraz zastawki kolektorów limfatycznych . Progresja stanu może prowadzić do niedomykalności zastawek, w konsekwencji do wtórej niewydolnośći.

W doborze odpowiedniego modelu postępowania u pacjenta z obrzękiem, należy na wstępie zróżnicować etiologie zastoiny (mechaniczna, dynamiczna ect.), ocenić powikłania o ile takowe istnieją, zbadać jakość i ilość obrzęku, wyznaczyć perspektywy terapeutyczne oraz dobrać odpowiednie elementy składowe terapii tak by pomóc pacjentowi możliwie najskuteczniej i nie wyrządzić mu żadnej szkody – primum non nocere.

W literaturze występują różne określenia odnoszące się do algorytmu postępowania przeciwobrzękowego, można spotkać się z takimi jak: „kompleksowa terapia przeciwobrzękowa”, „kombinowane fizykalne odbarczenie” czy też „kompleksowa fizykalna terapia przeciwobrzękowa”, określenia te dotyczą manualnego drenażu limfatycznego, kompresjoterapii, kinezyterapii i edukacji pacjenta.

Elementy składowe kompleksowej terapii przeciwobrzękowej:

  • manualny drenaż limfatyczny
  • kompresoterapia (odpowiednie bandaże do utrzymania równej kompresji)
  • kinezyterapia (ćwiczenia oddechowe i czynne wykonywane z bandażach kompresyjnych)
  • przerywana kompresja pneumatyczna
  • odzież kompresyjna
  • edukacja pacjenta nt. odpowiedniej higieny miejsca obrzęku
  • edukacja pacjenta nt. działań przeciwobrzękowych

Z perspektywy lat pozwoliłem sobie dodać do KTP następujące elementy:

  • mobilizacja naczyń
  • terapia wisceralna (szczególnie okolica cisterna chyli)
  • osteopatyczna terapia blizny
  • terapia manualna

Pierwotna terapia, jest absolutnym trzonem diagnostycznym i terapeutycznym by zwalczać powikłanie jakim jest obrzęk. Jeżeli obrzęk jest wtórny, nie ma uszkodzonych naczyń i gospodarka hormonalna nie jest zaburzona to powikłanie w postaci obrzęku można nawet całkowicie usunąć. Niestety jeśli dochodzi do trwałych uszkodzeń w przebiegu choroby np. onkologicznej to celem terapii jest utrzymanie możliwego komfortu pacjenta w czynnościach dnia codziennego, obrzęku na stałym – niskim poziomie i zapobieganie wystąpienia np. limfotoków czy róży przyrannej. Usuniecie elementu regulującego homeostazje znacznie nam utrudnia prace, ponieważ pomimo uszkodzenia naczyń, depozyt członki pozostaje w przestrzeni tkankowej, on jest ciagle produkowany tylko drogi odprowadzenia już nie ma.